Η μουσική έκφραση ενός άγνωστου «κρυπτο-φιλελληνισμού»: Ευρωπαϊκά οπερατικά έργα κατά την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης (1821-1827)
The musical expression of an unknown “crypto-philhellenism”: European operatic works during the period of the Greek Revolution (1821–1827)
Ιωάννης Πλεμμένος (Ακαδημία Αθηνών)
John Plemmenos (Academy of Athens)
Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών - Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (ΙΙΕ/ΕΙΕ)
Πρωτοβουλία 1821-2021
Institute of Historical Research - National Hellenic Research Foundation (IHR/NHRF)
Initiative 1821-2021
Διεθνές Διαδικτυακό Συνέδριο: Εθνικά Κινήματα και Φιλελληνισμός
Φιλελληνισμός
Αρχαιολατρία
Όπερα
Θέατρο
Michele Carafa
Giacomo Meyerbeer
Philhellenism
Antiquarianism
Opera
Theatre
4 Φεβρουαρίου 2021
4 February 2021
"Η παρούσα ανακοίνωση επιχειρεί να φωτίσει μία ελάχιστα γνωστή –αλλά πολύ σημαντική– πτυχή της καλλιτεχνικής δημιουργίας των ευρωπαίων φιλελλήνων: τα μουσικά δράματα/μελοδράματα, κυρίως Ιταλών και Γάλλων συνθετών, που ανέβηκαν σε ευρωπαϊκά θέατρα κατά τη διάρκεια της ελληνικής επανάστασης, δηλ. από την Απελευθέρωση της Καλαμάτας (23 Μαρτίου 1821) έως και τη Ναυμαχία του Ναβαρίνου (20 Οκτωβρίου 1827). Ο λόγος για τον οποίον τα έργα αυτά δεν έχουν μέχρι σήμερα μελετηθεί στο πλαίσιο του Φιλελληνισμού είναι το ότι δεν αναφέρονται ευθέως σε γεγονότα της Ελληνικής Επανάστασης, αλλά αντλούν τη θεματολογία τους είτε από την αρχαία ελληνική μυθολογία και ιστορία είτε από το Βυζάντιο και τις Σταυροφορίες. Τα οπερατικά έργα που αναφέρονται στην Επανάσταση του ’21 αρχίζουν να εμφανίζονται από τη δεκαετία του 1830 και φτάνουν μέχρι και τη δεκαετία του 1860, όταν ολοκληρώνεται η δημιουργία του συνόλου σχεδόν των ευρωπαϊκών εθνών-κρατών (ο ομιλητής έχει ήδη δημοσιεύσει σχετική μελέτη για τα σημαντικότερα μουσικά έργα αυτής της κατηγορίας στον συλλογικό τόμο Φιλελληνισμός. Το ενδιαφέρον για την Ελλάδα και τους Έλληνες από το 1821 ως σήμερα, 2015). Εντούτοις, μια προσεκτικότερη μελέτη των οπερατικών έργων της περιόδου της Επανάστασης, αποδεικνύει ότι η επιλογή της θεματολογίας τους γίνεται συχνά με βάση την αντιστοιχία τους με τα σύγχρονά τους ιστορικά γεγονότα. Για παράδειγμα, δυο μήνες μετά την έκρηξη της Επανάστασης στη Μεσσηνία, ανεβαίνει στη Νάπολη το μουσικό δράμα «Η θυσία του Αιπύτου» (Il sacrifizio d'Epito) του ιταλού συνθέτη Michele Carafa (30 Μαΐου 1821), με κεντρικό χαρακτήρα τον Μεσσήνιο ήρωα Αριστόδημο και τους αγώνες του εναντίον των Σπαρτιατών. Το 1827, όταν ο τουρκοαιγυπτιακός στρατός του Ιμπραήμ λεηλατεί την Πελοπόννησο πριν κατατροπωθεί στο Ναβαρίνο, το πιο δημοφιλές μουσικό δράμα στις ευρωπαϊκές σκηνές είναι «Ο σταυροφόρος στην Αίγυπτο» (Il Crociato in Egitto) του σπουδαίου Γερμανοεβραίου συνθέτη Giacomo Meyerbeer, που διηγείται την ιστορία ενός χριστιανού σταυροφόρου που προσελκύει και προσηλυτίζει την κόρη του σουλτάνου της Αιγύπτου στον Χριστιανισμό. Η τακτική αυτή των δημιουργών οφείλεται κυρίως στο ότι, τουλάχιστον έως το 1825, στην Ευρώπη κυριαρχούσαν συντηρητικές κυβερνήσεις, που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο του Μέτερνιχ, ενώ και η Ιταλία τελούσε εν πολλοίς υπό αυστροουγγρική κυριαρχία. Δεδομένου λοιπόν ότι οι περισσότεροι συνθέτες και λιμπρετίστες απασχολούνταν ή προσκαλούνταν από τοπικούς ηγεμόνες/αυτοκράτορες, λειτουργούσαν πιο εύκολα ως οιονεί «κρυπτο-φιλέλληνες», εκφράζοντας με τον κεκαλυμμένο αυτό τρόπο τη συμπάθεια ή αλληλεγγύη τους στον ελληνικό αγώνα και «συνομιλώντας» με τους «δεδηλωμένους» φιλέλληνες λογοτέχνες της εποχής, όπως ο Μπάυρον και ο Ουγκώ." Από το βιβλίο περιλήψεων του συνεδρίου, όπως αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα της Πρωτοβουλίας 1821-2021.
"This paper attempts to shed light on a little-known –but very important– aspect of the artistic creation of European philhellenism: the musical dramas/melodramas, mainly by Italian and French composers, staged on European theatres during the period of the Greek Revolution, i.e. from the Liberation of Kalamata (23 March 1821) to the Battle of Navarino (20 October 1827). The reason why these works have not been studied in the context of philhellenism is that they do not refer directly to the historical events of the Greek Revolution, but draw their subject matter either from Greek mythology/history or from the Byzantine period and the crusades. The operatic works referring to the 1821 Revolution would start to appear from the 1830s and would reach their climax in the 1860s, when the creation of almost all European nation-states was completed (the speaker has already published a study on the musical works of the latter category, in the collective volume Philhellenism: The Interest in Greece and the Greeks from 1821 to the present day, 2015). However, a closer study of the operatic works of the revolutionary period proves that the choice of their subject matter is often based on its correspondence with contemporary historical events. For example, two months after the break-out of the revolution in Messenia, the musical drama “The Sacrifice of Aepytus” (Il sacrifizio d’Epito) by the Italian composer Michele Carafa was staged in Naples (30 May 1821), having as its main character the Messenian hero Aristodemus and his struggles against the Spartans. In 1827, when the strong Egyptian army led by Ibrahim Pasha plundered the Peloponnese before its final defeat in Navarino, the most popular musical drama in European scenes was the work “The Crusader in Egypt” (Il Crociato in Egitto) by the German-Jewish composer Giacomo Meyerbeer, which narrates the story of a Christian crusader who attracts and converts to Christianity the daughter of the sultan of Egypt. This choice on behalf of the composers was mainly due to the fact that, at least until 1825, Europe was dominated by conservative governments, under the control of the strict Austrian chancellor Metternich, while Italy was largely under Austro-Hungarian rule. Since most composers and librettists were employed or invited by local rulers/emperors, they functioned in a way as “crypto-Philhellenes”, expressing in this covert way their solidarity with the Greek struggle, and “conversing” with the “declared” philhellene writers of the time, such as Byron and Hugo." From the book of abstracts of the conference, as it was published on Intiative's 1821-2021 website. [Abstract edited for clarity]
Παρουσίαση συνεδρίου
Conference presentation
Σύνολα δεδομένων
Data sets
Ελληνικά
Greek
Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 4.0 (CC-BY-NC-SA)
BY-NC-SA Attribution-NonCommercial-ShareAlike