Revolutionary palimpsests: The visualisation of the network of the distinct urban places in the space-time spectrum of the Greek Revolution
Επαναστατικά Παλίμψηστα: Η εικαστική αναπαράσταση του δικτύου των ιδιαίτερων αστικών τόπων στο χωροχρονικό φάσμα της Ελληνικής Επανάστασης
The aim of the research project is the mapping of the places in the territory of Greece related to the 1821 Greek Revolution and their visualisation with a combination of scientific and artistic elements as “visual palimpsests”, i.e., layer superimpositions of cultural, historical, social, architectural, etc. elements with expressive means from architecture, cartography and the visual arts. In the mapping process “revolutionary places” are treated by researchers as “nodes”, as “palimpsests” and as “capacitors” and are studied respectively: spatially as networks of relationships, temporally as successions of events and impressions, traces of the past that survive in the present, and in detail by delving into important elements of identity and meanings. The researchers collected contemporary historical studies and explored the places with reference to their geographical location and the facts that substantiate the Greek Revolution, emphasising the importance that, in their perception, had the characteristics of the places (their natural morphology, economy and social organisation, their spatial organisation and interconnection, their cultural composition, etc.). They created visualisations and incorporated their ideas about the peculiarities that make the places meaningful, they gathered informative/illustrative/narrative material (paintings, literary texts, folk songs and other cultural elements), insisting on how the place contributed in the revolutionary process and on the way it bears today its material and intangible traces, which are intertwined with the impressions, the qualities, the values, the meanings, which have been attributed to it since then and which have contributed to the formation of its contemporary image. Based on their mappings, they created artistic visualisations, placed their findings on superimposed layers and they created works with a multi-layered structure, which visually expresses the meaning of the palimpsest. Participating in Revolutionary Palimpsests are 18 academics as members of the research team and 300 students, that explored 200 revolutionary sites and produced about 1,000 works (surveys, maps, artistic collages) in 3 undergraduate courses of the host institution and the collaborating institutions (School of Architecture, National Technical University of Athens; Department of Interior Architecture, University of West Attica; Department of Architecture, University of Thessaly) and in a trans-academic workshop, which was combined with a “symposium” in which 11 speakers participated. The project has been presented in 5 conferences: Kazan University, University of the Aegean, European Society for Modern Greek Studies, European Cultural Centre of Delphi and National Technical University of Athens & 8th Mediterranean Aesthetics Conference and published in the Journal Sustainable Development, Culture, Traditions and a book of the National Hellenic Research Foundation. In September 2021, a visual art exhibition was presented in Melina Cultural Centre of the city of Athens culture, sports and youth organisation (Opanda), with selections from the works of the students and the 10 artworks of the visual artists – members of the research project. (Edited and translated description from organiser’s website)
«Αντικείμενο του ερευνητικού έργου είναι η χαρτογράφηση των τόπων στην επικράτεια της Ελλάδας που σχετίζονται με την επανάσταση του 1821 και η αναπαράστασή τους με συνδυασμό επιστημονικών και καλλιτεχνικών στοιχείων ως ‘εικαστικά παλίμψηστα’, δηλαδή διαστρωματώσεις πολιτιστικών, ιστορικών, κοινωνικών, αρχιτεκτονικών, κ.ο.κ. στοιχείων με εκφραστικά μέσα, από τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό, τη χαρτογραφία και τις εικαστικές τέχνες. Στη διαδικασία της χαρτογράφησης οι ‘’επαναστατικοί τόποι’’ αντιμετωπίζονται από τους ερευνητές ως ‘’κόμβοι’’, ως ‘’παλίμψηστα’’ και ως ‘’πυκνωτές’’ και μελετώνται αντιστοίχως χωρικά ως δίκτυα σχέσεων, χρονικά ως διαδοχές γεγονότων και εντυπώσεων και ίχνη του παρελθόντος που επιζούν στο παρόν και αναλυτικά εμβαθύνοντας σε σημαντικά στοιχεία ταυτότητας και νοήματα. Oι ερευνητές συνέλεξαν σύγχρονες ιστορικές μελέτες και διερεύνησαν τους τόπους με αναφορά στο γεωγραφικό τους εντοπισμό και τα γεγονότα που στοιχειοθετούν την εξέλιξη της επανάστασης του 21, δίνοντας έμφαση στη σημασία που, κατά την αντίληψή τους, είχαν για την εξέλιξη αυτή τα χαρακτηριστικά των τόπων (η φυσική τους μορφολογία, η οικονομία και η κοινωνική τους οργάνωση, η χωρική τους οργάνωση και διασύνδεση, η πολιτισμική τους συγκρότηση κλπ). Επεξεργάστηκαν ένα τρόπο απεικόνισης, και ενσωμάτωσαν τις ιδέες τους για τις ιδιαιτερότητες που νοηματοδοτούν τους τόπους, συγκέντρωσαν πληροφοριακό / απεικονιστικό / αφηγηματικό υλικό (ζωγραφικά έργα, λογοτεχνικά κείμενα, δημοτικά τραγούδια και λοιπά πολιτισμικά στοιχεία), επιμένοντας τόσο στον τρόπο που ο τόπος συνέβαλε στην επαναστατική διαδικασία όσο και στον τρόπο που σήμερα φέρει τα υλικά και άυλα ίχνη της, που περιπλέκονται με τις εντυπώσεις, τις ιδιότητες, τις αξίες, τα νοήματα, που του αποδίδονταν από τότε και που συνέβαλαν στην συγκρότηση της σύγχρονης εικόνας του. Στη συνέχεια ανέλαβαν να δημιουργήσουν με βάση τις χαρτογραφήσεις τους, εικαστικές αναπαραστάσεις με απαραίτητη προϋπόθεση την τοποθέτηση των ευρημάτων τους σε υπερτιθέμενα επίπεδα και τη δημιουργία έργων με πολυεπίπεδη, στρωματική δομή, που εκφράζουν οπτικά την έννοια του παλίμψηστου. Στην έρευνα συμμετείχαν 18 ερευνητές ως μέλη της ομάδας του έργου και περί τους 300 φοιτητές αρχιτεκτονικής, οι οποίοι διερεύνησαν περίπου 200 επαναστατικοί τόποι και παρήγαγαν περί τις 1000 εργασίες (έρευνες, χάρτες, καλλιτεχνικά παλίμψηστα κολλάζ) σε 3 προπτυχιακά μαθήματα του Φορέα Υποδοχής και των συνεργαζόμενων φορέων (Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ, Τμήμα Εσωτερικής Αρχιτεκτονικής ΠΑΔΑ, Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΠΘ) και σε ένα διαπανεπιστημιακό εργαστήριο, το οποίο συνδυάστηκε με ένα ‘’συμπόσιο’’ στο οποίο συμμετείχαν 11 ομιλητές. Το έργο έχει παρουσιαστεί σε πέντε συνέδρια: Kazan University, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Ευρωπαϊκή Εταιρεία Νεοελληνικών Σπουδών, Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών & ΕΜΠ & 8ο Μεσογειακό Συνέδριο Αισθητικής και έχει δημοσιευτεί στο διεθνές περιοδικό «Journal Sustainable Development, Culture, Traditions» και στον τόμο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Το Σεπτέμβριο του 2021 έγινε η έκθεση στο Πολιτιστικό Κέντρο «Μελίνα» του Οργανισμού Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων (ΟΠΑΝΔΑ) που παρουσίασε επιλογές από τις εργασίες των φοιτητών και τα 10 έργα των εικαστικών – μελών του ερευνητικού έργου.» Από την περιγραφή του ερευνητικού έργου στην ιστοσελίδα του προγράμματος. Επιφύλαξη παντός δικαιώματος
School of Architecture National Technical University of Athens
Hellenic Foundation for Research and Innovation (HFRI)
Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ.)
Efrossyni Tsakiri (National Technical University of Athens)
Ευφροσύνη Τσακίρη (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο)