Βλέμματα φιλελλήνων καλλιτεχνών διαμεσολαβημένα από την ιδεολογία και την αισθητική
Philhellenic artists’ Images of Greece through the filter of ideology and aesthetics
Αφροδίτη Κούρια (Ανεξάρτητη Ερευνητήτρια)
Aphrodite Kouria (Independent Researcher)
Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών - Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (ΙΙΕ/ΕΙΕ)
Πρωτοβουλία 1821-2021
Institute of Historical Research - National Hellenic Research Foundation (IHR/NHRF)
Initiative 1821-2021
Διεθνές Διαδικτυακό Συνέδριο: Εθνικά Κινήματα και Φιλελληνισμός
Φιλελληνισμός
Ζωγραφική
Χαρακτικά
Αρχαιολατρία
Philhellenism
Painting
Prints
Antiquarianism
4 Φεβρουαρίου 2021
4 February 2021
"Η εισήγηση διερευνά τις εκφάνσεις του Φιλελληνισμού στην ευρωπαϊκή τέχνη (ζωγραφική και χαρακτική), με τη συνδρομή περιηγητικών και λογοτεχνικών κειμένων. Το ζωηρό ενδιαφέρον των Ευρωπαίων για τη νεότερη Ελλάδα, ο ρομαντισμός και το παρακλάδι του ο οριενταλισμός, με φόντο τον περιηγητισμό, καθώς και η αρχαιολατρία διαπλέκονται με ποικίλους τρόπους στη φιλελληνική καλλιτεχνική παραγωγή, όπως πιστοποιείται από την εικονογραφία και τη μορφολογία των έργων. Η συνέργεια εικόνας και λόγου σε πολλά χαρακτικά συμβάλλει σε αυτή τη συνθήκη. Τα δίπολα Χριστιανοί-Μουσουλμάνοι, Έλληνες-Τούρκοι, πολιτισμένοι-βάρβαροι είναι πρόσφορα θέματα για την τέχνη του ρομαντισμού που αγαπά τις αντιθέσεις με την οπτική δραστικότητά τους, το σημασιολογικό και εκφραστικό φορτίο τους. οι αναγωγές στην ελληνική αρχαιότητα, που υιοθετούν στοιχεία της τεχνοτροπικής γλώσσας του νεοκλασικισμού, της αισθητικής ιδεολογίας του και της ρητορικής του, συχνά προσδίδουν στις παραστάσεις περιεχόμενα μεγαλύτερης εμβέλειας, πέρα από την επικαιρότητα. Τα πρότυπα και η διαχείρισή τους είναι μια παράμετρος κομβικής σημασίας που διερευνάται μέσα στα όρια της εισήγησης. Οι καλλιτέχνες αντλούν από έναν ευρύ, διαχρονικό ορίζοντα προτύπων και σημείων αναφοράς, εικαστικών και όχι μόνο. θεματικά και μορφικά μοτίβα, καθιερωμένοι θρησκευτικοί τύποι, αλληγορικές μορφές και συμβολισμοί, χρήσεις του διακοσμητικού στοιχείου εγγράφονται και ανασημασιοδοτούνται μέσα στα νέα συμφραζόμενα και σε ένα πλέγμα σχέσεων σε πραγματικό-ρεαλιστικό και συμβολικό επίπεδο. Διερευνάται ακόμη μια καίρια πτυχή της φιλελληνικής εικονογραφίας με παρουσία σε όλο το φάσμα των θεμάτων, δηλαδή οι φορεσιές: οι τοπικές και η «εθνική ενδυμασία», η φουστανέλα, πολλαπλά καταξιωμένη και ιδεολογικά φορτισμένη. ιδιαίτερα πρόσφορο πεδίο για εικαστική αξιοποίηση, οι φορεσιές υπήρξαν «ευάλωτες» και σε χειρισμούς με σαφείς επιρροές από ευρωπαϊκά αισθητικά ρεύματα, από το γούστο της εποχής και τις επιταγές της αγοράς. Σε ορισμένες από αυτές τις εικόνες μάλιστα βλέπουμε τη «διαδρομή» και «μετεξέλιξη» κάποιων προβεβλημένων προσώπων του αγώνα μέσα στη φιλελληνική εικονογραφία. Το ένδυμα, μια κυρίαρχη μορφή οπτικής επικοινωνίας, εργαλειοποιήθηκε πολλαπλά στο πλαίσιο του Φιλελληνισμού, αναδεικνύοντας τα ποικίλα φίλτρα (ταυτοτικά ζητήματα, ζητήματα Φύλου, εξωτική ετερότητα, αρχαιολατρία) μέσα από τα οποία περνούσαν τα ευρωπαϊκά βλέμματα στις ενδυμασίες του ελληνικού χώρου και συχνά στους ανθρώπους που τις φορούσαν. ας σημειωθεί ότι οι ενδυμασίες χρησιμοποιήθηκαν ως ένα βασικό εργαλείο σε σύγχρονες ερμηνευτικές προσεγγίσεις του φιλελληνικού λόγου, γραπτού και εικονιστικού, μέσα στον διευρυμένο πλέον ορίζοντα μελέτης των σχέσεων της Δύσης με την Οθωμανική Αυτοκρατορία υπό το φως μιας παγκόσμιας Ιστορίας της Τέχνης, όπου εμπλέκονται και πολιτικές παράμετροι." Από το βιβλίο περιλήψεων του συνεδρίου, όπως αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα της Πρωτοβουλίας 1821-2021.
"The paper explores the manifestations of philhellenism in European art (paintings and prints), with input from travelogues and literary texts. The vivid interest of Europeans in modern Greece, the Romantic movement, and its branch of Orientalism, against a backdrop of foreign travel as well as antiquarianism, are diversely interwoven within philhellenic artistic production, as is confirmed by the iconography and the formalism of the works. The synergy of image and word in many prints contributes to this diversity. The binary oppositions Christians–Muslims, Greeks–Turks, civilised–barbarian are ideal topics for the art of Romanticism, which loves contrasts with their visual potency, their semantic and expressive charge. Throwbacks to Hellenic antiquity, which adopt elements of the stylistic vocabulary of Neoclassicism, its aesthetic ideology and its rhetoric, frequently impart contents of wider ambit to the depictions beyond that of current events. The models and their handling are a parameter of nodal importance, as investigated in this paper. The artists draw, among others, from a wide, timeless horizon of models and reference points in the visual arts. Thematic and formal motifs, established religious types, allegorical figures and symbolism, as well as decorative elements, are inscribed and acquire new meanings in the new contexts and in a nexus of relations at a pragmatic-realistic and symbolic level. The paper also examines a critical aspect of the philhellenic iconography present in the entire spectrum of topics, i.e. the costumes: the local costumes and the “national dress”, the foustanela, distinguished and ideologically charged in multiple ways. As a particularly fertile field for visual utilisation, the costumes were susceptible also to treatments that were clearly influenced by European aesthetic currents, by the taste of the times and the dictates of the market. Indeed, in some of these images we see the “career” and the “evolution” of some high-profile personalities of the struggle in philhellenic iconography. Dress, a dominant form of visual communication, was used as a tool in many ways in the frame of philhellenism, enhancing the diverse filters (identity issues, gender issues, exotic otherness, antiquarianism) through which Europeans viewed the costumes of Greece and frequently also the people who wore them. It should be noted that the costumes were used as a basic tool in contemporary interpretative approaches of philhellenic discourse, textual and pictorial, within the new widened horizon of studying relations between the West and the Ottoman Empire, in the light of a global art history in which political parameters are also implicated." From the book of abstracts of the conference, as it was published on Intiative's 1821-2021 website. [Original extract edited for clarity]
Παρουσίαση συνεδρίου
Conference presentation
Σύνολα δεδομένων
Data sets
Ελληνικά
Greek
Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 4.0 (CC-BY-NC-SA)
BY-NC-SA Attribution-NonCommercial-ShareAlike